Recensie:De duivelskunstenaar -Matthias Rozemond

Jeroen Bosch hoort in mijn rijtje van favoriete kunstenaars thuis – en niet alleen omdat zijn werk zo lekker griezelig is. Het zit ook gewoon erg goed in elkaar en geeft een heel goed beeld van de tijdgeest van de periode waarin Jeroen / Jheronimus leefde. Dit jaar is het Bosch-jaar ter ere van zijn 500ste sterfdag, en dat wordt goed gevierd (of uitgemolken) met allerlei tentoonstellingen, voorstellingen, wandelingen en commerciële souvenirs. Ook verschenen er diverse boeken, waaronder de roman “De Duivelskunstenaar. Een genie, de liefde en een meesterwerk” van Matthias Rozemond.

Ik las dit boek in de verwachting dat het een beeld zou oproepen van een vreemde figuur die in zijn werkplaats onder invloed van het één of ander de vreemdste visioenen op doek vastlegt. Wie naar het werk van Jheronimus kijkt kan ook bijna niet anders dan zich afvragen: waar haalde die man dat vandaan? Onwillekeurig vul je dan in hoe zo’n schilder geweest moet zijn. En hoewel ik ook heus niet geloof dat Bosch als een bedwelmde maniak door zijn atelier rende, viel de werkelijkheid die in dit boek geschetst wordt, wel tegen.

20160802_184004

Het verhaal is eigenlijk heel eenvoudig. Het is het jaar 1481. Jeroen Bosch komt terug van een lange reis en treft dan zijn broer aan, getrouwd met zijn eigen jeugdliefje. Dat is het gegeven waar het hele boek om draait, ondersteund door een historische setting en door wat gegevens over het persoonlijke leven van Bosch. Alles is simpel en degelijk opgezet. Er is weinig bekend over de schilder, en zo gebeurt er dus ook weinig in het verhaal. Het is meer een liefdesroman over een driehoeksverhouding, met toevallig de naam van Jheronimus erin verwerkt. Dat hoeft niet slecht te zijn, maar het viel mij wel tegen.

Natuurlijk gaat het in deze roman ook over schilderen. Daar weten we immers genoeg van via Bosch’ overgebleven schilderijen. Het vak wordt echter heel zakelijk benaderd, en de praktijk van het schilderen zelf komt meer als een kwelling dan als een passie naar voren. Alleen als jonge jongen lijkt Jeroen er plezier in gehad te hebben om samen met zijn vriendinnetje te tekenen. Het beschreven schilderij waar hij later met zijn broer aan werkt kwam voor mij nauwelijks tot leven en het is dat ik wist dat het om de ‘Tuin der Lusten’ ging, anders had ik me er niet veel bij voor kunnen stellen. Natuurlijk: het wás ook een vak en Jeroen Bosch werkte ook in opdracht en in de geest van de maatschappij, van de heersende religieuze opvattingen. Misschien komt deze nuchtere kijk ook juist wel dichter bij de waarheid dan wat ik me erbij voorstelde, toch iets met meer passie, meer fantasie, meer creativiteit.

detail

Vroomheid en mystiek, de hele religieuze tijdsgeest van de 15e eeuw is duidelijk aanwezig en dat zal in werkelijkheid niet anders zijn geweest. Alles wat men deed was ervan doordrongen. Zo zal Jeroen Bosch veel meer een vroom Christen zijn geweest, dan iemand die eropuit was zoveel mogelijk angstaanjagende monsters te schilderen en juist meer een hang naar het Kwade had. Natuurlijk kan niemand het nu nog met zekerheid zeggen, maar gezien zijn positie in de samenleving en zijn vak zal Jheronimus puur gehandeld hebben vanuit juist dat oogpunt; alles is verweven met de heersende opvattingen en erop gericht mensen te leiden naar het goddelijke. Zo is zijn personage in het boek dus ook. Een vrij saaie kerel eigenlijk (al was hij als schilder zijn tijd wel degelijk ver vooruit, maar dat kwam naar mijn mening niet zo naar voren).

Kortom: een degelijke historische roman over Jeroen Bosch die gebaseerd is op de feiten, maar die verder weinig ruimte overlaat voor spannende of griezelige dingen – wat je stiekem toch verwacht bij iets over deze schilder.
Ik mag graag naar de gekke beesten op zijn schilderijen kijken, en verdwalen in zijn duistere helvoorstellingen vol drama.
Er is zelfs een interactieve versie van de ‘Tuin der Lusten’ waar je muziek en geluiden hoort als je je blik over de verschillende figuren laat gaan. Kwakende en grommende wezens, mompelende mensen, kreten, gejammer, dreigende trompetten – en dat dan in combinatie met de meest verontrustende taferelen waar je tot in detail op kan inzoomen. Geweldig. Daar voel ik meer de geest van de schilder dan in dit boek – en of dat dan historisch correct is of niet, daar maak ik me dan maar even niet druk om.

~

Afb.: detail van ‘De Tuin der Lusten’, Jeroen Bosch, 1480-1490
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/28/El_Jardin_de_las_delicias.png

https://www.bosch500.nl/nl/manifestatie/achtergrond

https://tuinderlusten-jheronimusbosch.ntr.nl/#

https://www.bol.com/nl/p/de-duivelskunstenaar/9200000052067944/

 

Advertenties

Over DaniëlleSabine

Een boekenwurm die houdt van kunst en geschiedenis en daarover blogt op https://daniellesabine.wordpress.com.
Dit bericht werd geplaatst in Boeken en getagged met . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s