Moedige oudjes uit Elburg op reis naar Amerika

1
In de fotocollectie van het Centraal Bureau voor Genealogie vond ik een opmerkelijk krantenartikeltje over een bejaard echtpaar dat in 1930 naar Amerika ging om hun dochter te bezoeken. De foto laat hen zien op een station, een grote koffer en wat handbagage bij zich, de vrouw met een zakdoek in haar hand – klaar voor de grote reis. Omdat het artikel als achternaam “Zoet” vermeldde, wilde ik graag uitzoeken of dit avontuurlijke stel familie is van de familie Zoet waar ik stamboomonderzoek naar doe.
Het artikel vermeldt alleen de achternaam en de leeftijden. Gelukkig blijkt er, na een korte zoektocht in de collectie historische kranten van de Koninklijke Bibliotheek, nog veel meer geschreven te zijn over het Elburgse paar. Blijkbaar was hun reis zó bijzonder dat deze zelfs de kranten in Nederlands Indië haalde. Het Bataviaasch Nieuwsblad wijdt er een groot artikel aan. Daaruit blijkt dat de man A. Zoet heette en tuinman was. Twee van hun dochters waren naar Amerika geëmigreerd. Eén hadden ze al negentien jaar niet gezien. Deze dochter schreef in een brief: “Nu wij niet naar u kunnen komen, moet u naar ons komen, wij betalen de reis en halen u van de boot af.” Het echtpaar vertrok op 17 november 1930, gekleed in de historische klederdracht en uitgezwaaid door het hele dorp. Ook hadden ze volgens het artikel een koffer met sinaasappels bij zich. De oude vrouw zei: “Ik kan het me niet begrijpen, dat ik vanavond niet thuis zal zijn, maar op de boot.” Ze zouden vier maanden in Amerika blijven. Het artikel sluit af met “Moedige oudjes, goede reis!”.

2
Naast de foto die ik al kende uit de fotocollectie van het CBG, was er nog een andere krantenfoto waarop het echtpaar vanuit de trein afscheid neemt van hun zoon. De jongen schudt zijn vader de hand en kust zijn moeder op de wang; de spanning voor de grote reis is van hun gezichten af te lezen. Ineens wilde ik deze mensen beter leren kennen. Door alle nieuwsberichten en de persoonlijke details van de foto’s kwamen ze heel dichtbij. Of ze nu wel of geen familie waren van de “Zoetjes” die ik onderzoek, ik wilde hoe dan ook meer over ze te weten komen.

Om achter de volledige namen van het echtpaar te komen, zocht ik verder in de kranten en vond een vermelding van hun 50-jarig huwelijksfeest in 1936. Dit is zes jaar na hun grote reis, en volgens het artikeltje waren ze daardoor nog steeds bekend. Hun namen: Arend Zoet en Teuntje Docter. Al snel vond ik via Google nog meer foto’s van hen: Arend als oude man, genietend van een kop koffie op het trapje van een molen – en Teuntje op straat, haar armen vol met boodschappen. Zelfs hun paspoort was online te vinden: compleet met handtekeningen, pasfoto’s en stempels.
3

Op wiewaswie.nl stond hun huwelijksakte, met daarbij hun beider ouders. De vader van Arend was Jacob Zoet. Deze naam, en ook die van de ouders daarvoor, kwam niet in mijn eigen gegevens voor. Als ze dus al familie waren van de Zoet-tak die ik onderzoek, moest het om verre verwanten gaan. Dat bleek inderdaad zo te zijn. Vijf generaties vóór Arend vond ik de gemeenschappelijke voorvader. Deze Hendrik Jacobsen Zoet kreeg bij een eerste, onbekende vrouw de zoon waarvan Arend afstamt. Uit een tweede huwelijk stamt de familie Zoet die ik onderzoek. Nu deze link gevonden was, en de avontuurlijke Arend een verre, verre neef bleek te zijn, kon ik me weer op de Amerika-reis richten.

Na wat googlen vond ik een aantal van de kinderen van Arend en Teuntje, waaronder de twee dochters die naar Amerika vertrokken waren: Aleida en Jacoba. Hoewel deze meisjes volgens een krantenbericht in Amerika getrouwd waren, bleken ze dat allebei gewoon in Elburg gedaan te hebben. De oudste dochter, Aleida Zoet, trouwde op 23 juni 1910 met Philippus Dijs, een metselaar uit Blaricum. Ze vertrokken op 2 juli 1910 vanuit Rotterdam en kwamen 10 dagen later aan in Amerika. Dit is terug te vinden op de passagierslijsten van schepen die aankwamen op Ellis Island. Ook blijkt daaruit dat ze allebei bruin haar en bruine ogen hadden. Aleida en Philip vestigden zich in Rochester, op 200 Grand Avenue. Het huis op dit adres ziet er op Google Maps oud uit, maar kan ook later gebouwd zijn. Hun naam veranderde al gauw in Dys en Aleida verbasterde tot Elida. Bij de volkstelling in 1930 hadden ze dochter Thelma van 17, zoon Phillip van 16 (geboren in Elburg, tijdens een bezoek aan de familie daar) en dochter Virginia van 7. Dit is dus hoe hun gezin eruit zag bij het bezoek van opa en oma uit Holland. Bij de telling tien jaar later is zoon Phillip verdwenen, wellicht verhuisd, en is er een zoon bij gekomen: Kenneth van 8.

Het drie jaar jongere zusje van Aleida vertrok ook vlak na haar huwelijk naar Amerika. Deze Jacoba Zoet was op 30 mei 1912 getrouwd met de bakker Harmen van Brummelen, oudste uit een gezin van 21 kinderen, uit Nijkerk. De bron voor het aantal kinderen is een achterkleinkind van Harmen en Jacoba, dat dit op een forum vertelde. Jacoba en Harmen gingen op 1 juni 1912 in Rotterdam aan boord van de Noordam, en arriveerden op 11 juni in Amerika. Volgens de passagierslijst van hun schip waren ze allebei blond met bruine ogen. Als bestemming gaven ze Philippus Dijs op, hun zwager, die twee jaar eerder met Aleida Zoet in Rochester was gaan wonen. Jacoba en Harmen voegden zich bij hen. Ze hebben daar allebei hun hele leven gewoond en kregen drie kinderen: Richard, Thelma en Jacoba. Zowel moeder als dochter Jacoba werd ook wel Cora genoemd. Harmen veranderde in Herman. Hun achternaam werd al gauw geschreven als Vanbrummelen. Hun adres was 1095 Garson Ave; twintig minuten lopen van Aleida en Philip. Het huis dat vandaag de dag op dit adres staat, is waarschijnlijk nog hetzelfde; het is in 1890 gebouwd. Dochter Thelma trouwde met een fabrieksarbeider en zij bleven daar wonen. Ook toen haar broer Richard een rijbewijs voor een Ford haalde (dit stond destijds in de krant) woonde hij op dat adres.

4
Van dit gezin heb ik zelfs nog foto’s kunnen vinden. Helaas was er een lidmaatschap vereist om ze op volledige grootte te kunnen zien, maar als miniatuur zijn ze ook al erg leuk. Er zijn twee foto’s van Harmen en Jacoba als ouder echtpaar; hij met een pijp of een sigaar, zij in een bloemetjesjurk. Nog leuker zijn echter de hele oude foto’s: Harmen in zijn militair kostuum, en later eentje van hun hele gezin samen. Vader Harmen, met snor, en de kleine Richard netjes in pak; en moeder Jacoba Zoet en de meisjes Thelma en Jacoba in witte jurken.

Behalve de reünie met hun familie en bovendien met kleinkinderen die ze nog nooit gezien hadden, beleefden Arend en Teuntje nog veel meer in Amerika. Dat blijkt wel uit een interview dat na hun terugkeer in de Nederlandse kranten verscheen. Daarin wordt duidelijk hoe nerveus het Elburgse echtpaar was voor de grote reis, maar dat ze steun vonden in hun geloof. Op de heenreis had hun schip de Nieuw Amsterdam met storm te kampen en was de oude Teuntje bijna de hele weg zeeziek. Arend Zoet vertelt verder: “Aangekomen in de nieuwe wereld werden wij begroet door onze kinderen, men kan zich voorstellen wat een blijdschap dit wederzien gaf, tranen hebben we geschreid van blijdschap bij dit terugzien na zoo lange jaren van scheiding.” Het echtpaar stond versteld van wat ze verder in Amerika zagen. De hoge gebouwen, de bergen, de vele auto’s, de uitgestrekte farms – het was een wereld van verschil met Elburg. Bij de Niagara-waterval verzuchtte Arend: “Heere, hoe verwonderlijk schoon hebt Gij alles geschapen.” Ze bezochten een dierentuin, een museum, een vliegveld en de Kodak fabrieken. In het interview komt duidelijk naar voren dat Arend alles als een waar avontuur had beleefd.

Hoewel dit verhaal dus eigenlijk los staat van mijn eigen stamboomonderzoek, werd ik er meteen door gegrepen. Een reis naar Amerika stond in die tijd zo ongeveer gelijk aan een reis naar de andere kant van de wereld en om dat op zo’n hoge leeftijd te doen is erg bijzonder.
Uitgezwaaid door het hele dorp, na een emotioneel afscheid met de koffer vol sinaasappels in de trein gestapt, zeeziek op de boot, en uiteindelijk verwelkomd door hun Amerikaanse nakomelingen: meneer en mevrouw Zoet hadden vast nog voor jaren gespreksstof toen ze weer thuis in Elburg waren.

~
Geraadpleegde websites:

Fotocollectie Centraal Bureau voor Geneaologie op de naam Zoet:
http://194.171.109.12/index.php?zoekterm=zoet&status=L&cat=VFOT&tref=1&exact=JA

Historische kranten database Koninklijke Bibliotheek. Zoekterm “Zoet Amerika”:
http://kranten.kb.nl/index/index/state/load

Database historische kranten, waaronder veel Veluwsche kranten:
http://www.streekarchivariaat.nl/nl/kranten

Foto’s van Arend en Teuntje:
http://www.alta.name/stamboom/f346.htm#P274

Huwelijksakte Arend en Teuntje:
https://www.wiewaswie.nl/personen-zoeken/zoeken/document/a2apersonid/63020447/srcid/18206449/oid/33

Meer informatie over Jacoba Zoet en Harmen van Brummelen:
http://wc.rootsweb.ancestry.com/cgi-bin/igm.cgi?op=GET&db=rjb54&id=I66250

http://archiver.rootsweb.ancestry.com/th/read/NETHERLANDS/2012-04/1335267118

Stambomen Zoet:
http://88.159.165.240/detail/i_o.php?inum=751235431

http://gw5.geneanet.org/schenk?lang=es;p=jacob;n=zoet;oc=1

http://www.schenk.nl/genealogie/getperson.php?personID=I2101&tree=SCHENK_EXT

http://www.myheritage.nl/person-8003785_66404481_66404481/hendrik-jacobsen-zoet

Amerikaanse volkstellingen (census) zoekterm Zoet, Dijs of Van Brummelen:
https://familysearch.org/

bijv.: https://familysearch.org/pal:/MM9.1.1/X78D-S6D

Passagierslijsten Ellis Island, zoekterm Zoet, Dijs of Van Brummelen:
http://www.ellisisland.org/

Google Maps, zoekterm “1095 Garson Ave” of “200 Grand Avenue”:
https://maps.google.nl/

Foto’s Harmen van Brummelen en familie:
http://search.ancestry.com/cgi-bin/sse.dll?gl=ROOT_CATEGORY&rank=1&new=1&so=3&MSAV=1&msT=1&gss=ms_r_f-2_s&gsfn=Harmen&gsln=van+brummelen&cpxt=0&catBucket=p&uidh=000&cp=0

 

Advertenties

Over DaniëlleSabine

Een boekenwurm die houdt van kunst en geschiedenis en daarover blogt op https://daniellesabine.wordpress.com.
Dit bericht werd geplaatst in Geschiedenis en getagged met , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

3 reacties op Moedige oudjes uit Elburg op reis naar Amerika

  1. Peter Dijs zegt:

    Leuk stukje. Ook ik de gegevens gevonden, maar de foto’s nog niet. Philippus Dijs is, weliswaar uit een andere tak, verre familie. Bedankt voor deze bijdrage.

  2. Eric zegt:

    Wat een verhaal op deze gedenkwaardige dag, hou me op de hoogte.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s